Giao dịch liên kết là một trong những khái niệm quan trọng trong lĩnh vực kế toán, thuế và quản lý doanh nghiệp hiện nay. Việc hiểu rõ giao dịch liên kết là gì, cách xác định bên có quan hệ liên kết, cũng như các quy định pháp lý kèm theo sẽ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng luật thuế, tránh rủi ro về chuyển giá và đảm bảo minh bạch trong hoạt động kinh doanh. Bài viết dưới đây sẽ giải thích đầy đủ về giao dịch liên kết, nguyên tắc áp dụng, nghĩa vụ kê khai thuế cũng như những điểm mới theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP, đồng thời giới thiệu dịch vụ xử lý kế toán doanh nghiệp chuyên nghiệp tại ATS.
Giao dịch liên kết là gì
Giao dịch liên kết là những giao dịch phát sinh giữa các bên có quan hệ liên kết trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Những giao dịch này bao gồm nhiều hình thức: mua bán, trao đổi, thuê mướn, chuyển giao tài sản, cung cấp dịch vụ, vay vốn, đảm bảo tài chính và các công cụ tài chính khác. Ngoài ra, giao dịch liên kết còn bao gồm các thỏa thuận về sử dụng chung nguồn lực như tài sản, vốn, lao động, hay chia sẻ chi phí giữa các bên liên kết.
Điều quan trọng là các giao dịch này phải được thực hiện theo nguyên tắc giá thị trường, tức là mức giá hoặc điều kiện giao dịch phải tương đương với những gì các bên độc lập có thể chấp nhận trong điều kiện thị trường cạnh tranh bình thường. Mục tiêu của quy định này là đảm bảo tránh việc các bên liên kết thao túng giá cả để giảm nghĩa vụ thuế hoặc chuyển lợi nhuận một cách không trung thực.
Bên cạnh đó, giao dịch liên kết không bao gồm những giao dịch kinh doanh đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi điều chỉnh giá của Nhà nước theo quy định pháp luật về giá. Việc phân biệt rõ ràng giúp doanh nghiệp xác định đúng phạm vi áp dụng, từ đó đảm bảo tuân thủ đúng các quy định thuế liên quan.
Cách xác định các bên có quan hệ liên kết
Việc xác định bên có quan hệ liên kết là bước quan trọng để xác định phạm vi áp dụng các quy định về giao dịch liên kết. Dưới đây là các tiêu chí chính được sử dụng để xác định mối quan hệ liên kết giữa các bên:
Xác định theo tỷ lệ vốn góp và quyền kiểm soát
- Ngưỡng liên kết 25% vốn góp: Một doanh nghiệp được coi là có quan hệ liên kết nếu nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 25% vốn góp của doanh nghiệp kia. Đây là tiêu chí phổ biến để xác định quyền chi phối hoặc ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của doanh nghiệp đối tác.
- Ngoài ra, hai doanh nghiệp cũng có thể là bên liên kết nếu cùng chịu sự kiểm soát, điều hành hoặc góp vốn bởi một bên thứ ba với tỷ lệ vốn góp ít nhất 25%.
- Đối với cổ đông lớn nhất nắm giữ ít nhất 10% tổng số cổ phần và có quyền kiểm soát cũng được xem là bên liên kết.
Mối quan hệ điều hành, kiểm soát và quản lý
- Doanh nghiệp có thể chỉ định thành viên ban lãnh đạo hoặc người điều hành trong doanh nghiệp khác, chiếm trên 50% tổng số thành viên hoặc có quyền quyết định chính sách tài chính, kinh doanh.
- Hai doanh nghiệp cùng có trên 50% thành viên ban lãnh đạo hoặc cùng có một thành viên ban lãnh đạo được chỉ định bởi một bên thứ ba cũng được coi là liên kết.
Mối quan hệ gia đình và nhân sự
Mối quan hệ cá nhân như vợ chồng, cha mẹ, con cái, ông bà, anh chị em ruột và các trường hợp liên quan cũng được xem xét để xác định quan hệ liên kết khi các cá nhân này tham gia điều hành hoặc sở hữu vốn tại các doanh nghiệp có giao dịch cùng nhau.
Đặc biệt: Xác định quan hệ liên kết với ngân hàng
Việc xác định quan hệ liên kết với ngân hàng được thực hiện căn cứ vào tỷ lệ vốn góp, quyền kiểm soát cũng như các thỏa thuận đảm bảo tài chính hoặc các khoản vay có giá trị tối thiểu bằng 25% vốn góp của chủ sở hữu doanh nghiệp vay. Đây là điểm quan trọng cần lưu ý vì các giao dịch tài chính luôn có thể tạo ra rủi ro chuyển giá nếu không được quản lý chặt chẽ.
Nguyên tắc áp dụng và nghĩa vụ kê khai
Để đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ pháp luật, các doanh nghiệp phát sinh giao dịch liên kết phải thực hiện đúng các nguyên tắc và nghĩa vụ kê khai theo quy định.
Nguyên tắc giá thị trường cho giao dịch liên kết
Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất khi xử lý giao dịch liên kết là nguyên tắc giá thị trường. Theo đó, giá giao dịch giữa các bên liên kết phải tương đương với giá giao dịch độc lập trên thị trường. Việc này nhằm tránh việc lợi dụng quan hệ liên kết để thao túng giá, giảm thu nhập chịu thuế hoặc tăng chi phí không phù hợp.
Việc xác định nguyên tắc này dựa trên phân tích, so sánh giao dịch liên kết với các giao dịch độc lập tương đương về bản chất, chức năng, rủi ro và điều kiện kinh tế.
Nghĩa vụ kê khai thuế giao dịch liên kết
Doanh nghiệp có giao dịch liên kết phải lập và lưu giữ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết, bao gồm các thông tin chi tiết về quan hệ liên kết, giao dịch phát sinh, chính sách và phương pháp áp dụng để xác định giá thị trường. Hồ sơ này sẽ được cung cấp khi có yêu cầu kiểm tra, thanh tra từ cơ quan thuế trong vòng 15 ngày làm việc.
Bên cạnh đó, báo cáo giao dịch liên kết must be nộp cùng thời điểm với kê khai quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp. Việc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai có thể dẫn đến việc bị xử phạt hoặc điều chỉnh lại thuế.
Chi phí không được trừ liên quan giao dịch liên kết
Chi phí phát sinh từ giao dịch liên kết không phản ánh đúng bản chất, không góp phần tạo ra doanh thu, hoặc có quy mô hoạt động không tương xứng sẽ không được tính vào chi phí được trừ khi tính thu nhập chịu thuế. Đây là cơ sở để cơ quan thuế kiểm soát và ngăn ngừa chuyển giá qua các giao dịch không minh bạch.
Những điểm mới theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP
Nghị định 255/2026/NĐ-CP là văn bản pháp lý mới nhất quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Quản lý thuế về quản lý thuế đối với giao dịch liên kết. Nghị định này bổ sung, cập nhật nhiều quy định quan trọng nhằm tăng cường tính minh bạch, hiệu quả quản lý và xử lý rủi ro liên quan đến giao dịch liên kết.
Mở rộng phạm vi xác định bên liên kết
Nghị định 255/2026/NĐ-CP có những quy định chi tiết hơn về việc xác định bên có quan hệ liên kết, mở rộng các trường hợp liên quan đến quản lý nhân sự, quyền kiểm soát và các giao dịch tài chính nhằm đảm bảo đầy đủ hơn các tình huống thực tế trong hoạt động doanh nghiệp.
Tăng cường yêu cầu về hồ sơ giao dịch liên kết
Hồ sơ giao dịch liên kết được quy định chi tiết hơn nhằm đảm bảo đầy đủ các thông tin về loại hình giao dịch, phương pháp xác định giá, phân tích ngành, phân tích chức năng và phân tích so sánh kinh tế. Việc này giúp cơ quan thuế có căn cứ chính xác để đánh giá và xử lý các rủi ro chuyển giá.
Chính sách miễn trừ và giảm nhẹ nghĩa vụ kê khai
Nghị định cũng quy định các trường hợp được miễn kê khai hoặc miễn lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết theo điều kiện về quy mô doanh thu, giá trị giao dịch và tính chất hoạt động kinh doanh, giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính.
Định hướng xử lý rủi ro chuyển giá
Văn bản này nhấn mạnh việc đánh giá rủi ro chuyển giá dựa trên các dấu hiệu như doanh thu tăng nhưng lỗ liên tục, giao dịch liên kết chiếm tỷ trọng lớn trong doanh thu hoặc chi phí, giao dịch nhạy cảm như trả phí bản quyền, lãi vay cao. Đồng thời, nghị định đề xuất các biện pháp phòng ngừa nhằm giảm thiểu rủi ro này.
Kế toán ATS đồng hành cùng doanh nghiệp
Trong bối cảnh các quy định về giao dịch liên kết ngày càng chi tiết và khắt khe, doanh nghiệp cần sự hỗ trợ chuyên nghiệp để đảm bảo tuân thủ pháp luật và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế. Kế Toán ATS tự hào là đơn vị uy tín, chuyên nghiệp trong lĩnh vực kế toán, tư vấn thuế và lập hồ sơ giao dịch liên kết cho doanh nghiệp.
Đội ngũ chuyên gia tại ATS có kinh nghiệm sâu rộng trong việc:
Để nắm bắt các thay đổi mới về thuế liên quan đến giao dịch liên kết, xem điểm mới về thuế TNDN 2026.
- Phân tích và xác định chính xác các bên có quan hệ liên kết, kể cả các trường hợp phức tạp như liên kết với ngân hàng hay các mối quan hệ gián tiếp.
- Lập hồ sơ giao dịch liên kết theo đúng quy định pháp luật, đảm bảo tính minh bạch và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế.
- Tư vấn áp dụng các phương pháp xác định giá thị trường phù hợp với từng loại giao dịch nhằm tránh rủi ro chuyển giá.
- Cập nhật kịp thời các quy định mới, bao gồm điểm mới về thuế TNDN 2026, giúp doanh nghiệp linh hoạt ứng phó với thay đổi chính sách thuế.
- Hỗ trợ doanh nghiệp thiết lập hệ thống kế toán, báo cáo tài chính và kê khai thuế hiệu quả, tiết kiệm thời gian và chi phí.
Ngoài ra, ATS còn cung cấp dịch vụ đào tạo kế toán thực hành, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực nội bộ trong quản lý tài chính và thuế.
Kết luận
Hiểu rõ giao dịch liên kết là gì và cách xác định bên liên kết là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp vận hành minh bạch, tuân thủ pháp luật thuế và tránh các rủi ro về chuyển giá. Việc áp dụng đúng nguyên tắc giá thị trường, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai thuế giao dịch liên kết theo quy định, đặc biệt là những điểm mới tại Nghị định 255/2026/NĐ-CP, sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và uy tín doanh nghiệp trên thị trường.
Để đảm bảo thực hiện đúng quy định và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp nên lựa chọn đối tác tư vấn kế toán, thuế uy tín như Kế Toán ATS. Với kinh nghiệm và chuyên môn sâu, ATS cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp trong mọi vấn đề liên quan đến giao dịch liên kết, giúp bạn an tâm phát triển bền vững.
